बालबालिकालाई मोवाईल दिनु वाइन र कोकिन सरह

Devghat Online

शेयर गरौ

– आचार्य लक्ष्मण भण्डारी

घरमा पुस्तकालय छ । दराजभरि किताब छन् । हारमोनियम छ, तबला छ । राम्रा–राम्रा चित्र बनाउने उपकरण छन्, तर छोराछोरी ती कुनैमा रमाउँदैनन् । बाबाआमाको मोबाइल नभई हुँदैन । साना–साना बाबुनानी पनि मोबाइल नभई खाना खाँदैनन् । घरमा एउटा टेलिभिजन छ । हजुरबा—आमा, बाबा—आमा, छोराछोरीका तीन पुस्ता छन्, तर कान्छो पुस्ताको रूचिमा सबै ढल्नुपर्ने छ ।किशोरकिशोरी भएपछि फेसबुक, टिकटक, युट्युबमा हराउँदै ठीक छ । किताबकापी पढ्ने कुरा त एकादेशको कथाजस्तो भएको छ ।
यस्तो प्रविधिमय जीवन देख्दा पनि अभिभावकलाई वाक्कदिक्क लाग्छ । मोबाइलको लागि झगडा हुन्छ, बाबुआमा र छोराछोरीका बीचमा, दाजुभाइका बीचमा, दिदीबहिनीका बीचमा । सबैलाई मोबाइल

चाहिने, सबैलाई ल्यापटप चाहिने ।

एकछिन चलाउने, हेर्न र फेरि पढाइलेखाइ अनि घरको काम गरे त हुन्थ्यो नि ! त्यो पनि छैन । लगातार खान, लगाउन, विद्यालय जान, पढ्न सबैसबै बिर्सिएर मोबाइलको दासताभित्र कैद भएका छोराछोरी देखेर कसको मन रूँदैन र ! हाम्रा छोराछोरीको मात्र यो अवस्था होइन, यो घरघरको कहानी हो । सबै मोबाइलमा घोप्टिएका छन्, झुकेका छन्, भर्चुअल संसारभित्र लुकेका छन् । रातभरि त्यही मोबाइल हेर्दाहेर्दा वा इमेल–इन्टरनेट र विशेषगरी युट्युब हेर्दाहेर्दै १–२ बज्छ । त्यसपछि सुतेका छोराछोरी बिहान ८ बजे उठ्छन् । बिहानको ब्रह्ममुहूर्तको स्वर्णिम समयमा त्यसरी घ्वार्रघ्वार्र घुरेर ८ बजेसम्म सुतेको सन्तानलाई देख्दा कुन बाबुआमाको चित्त नरोला । यो आज धेरै घर र त्यस घरका अभिभावकले व्यहोर्नुपरेको नियति हो ।

यस्तो अवस्था नै भए पनि रोएर हुँदैन । प्रविधिको युग हो । प्रविधिको प्रयोग र सदुपयोग नगरी हुँदैन । तर, प्रविधिले हामीलाई उपयोग गर्नुभएन, प्रविधिको दास हामी हुने होइन, प्रविधिले हामीमाथि शासन गर्नुभएन भन्ने उद्देश्यमा आधारित भएर बालबालिकालाई वा छोराछोरीलाई प्रशिक्षित गर्नुपर्ने देखिन्छ । यदि स्वयम् बाबुआमा पनि माथि वर्णन गरेजस्तै प्रविधिको दासताभित्र बाँचिरहनुभएको छ भने त्यो जीवनशैलीलाई बदल्नुपर्ने देखिन्छ । संयमित भएर प्रविधिको सदुपयोग गर्ने उद्देश्यले सबै बसेर नियमित समयतालिका निर्धारण गरी यसको व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ।

गैरजिम्मेवार छोराछोरी

प्रविधिको दासता, गलत खानपान, साथीसँगी र बदलिँदो राजसी परिवेशका कारण बालबालिका आलस्यका सिकार बन्दै गएका छन् । आलस्यको सिकार पनि यति साह्रो भएका छन् कि तिनलाई आफ्नै सरसफाइको पनि ध्यान छैन । कसरी खाने, के–के खाने, कतिखेर उठ्ने, कतिखेर सुत्ने, घरको कामको मह¤व के हो ? पढाइ के हो ? पाहुना र इष्टमित्र के हुन् ? संस्कार के हो ? यस्ता विषयमा यिनलाई कुनै मतलब छैन । बिहान सबेरै उठ्नु पनि छैन । उठेपछि आफू सुतेको ओछ्यान मिलाउने, सिरक, सिरानी, डसना सफा र चिटिक्क पारेर राख्नुपर्छ भन्ने संस्कार पनि छैन । कोठा सफा गर्ने, बढारकुँढार गर्ने, समयमै दिसापिसाब गर्ने, नियमित स्नान गर्र्नुपर्छ भन्ने चेतना पनि मरिसकेको जस्तो देखिन्छ ।

‘बाबुआमालाई कति दुःख छ, एकछिन सघाउँछु’ भन्ने भावना त टाढाको कुरा भयो । बोलीमा पनि कठोरताबाहेक केही छैन । बोल्यो कि झर्किएर फर्किएर मात्रै ! भित्रको मल एक हप्तादेखि बोकेर बसेको छ, अनुहारमा चाहिँ क्रिम–पाउडरको शृङ्गार ! हातका नङ बाँदरका भन्दा लामा ! बल्ल २०–२२ वर्ष भएको छ, कपालमा दसथरी रङरोगन ।

घरमा आमाले कति मीठो खाना पकाउनुहुन्छ, खान बस्यो मुख बिगारेर हैरान । यो भएन, त्यो भएनको किचकिच । कति प्रेमले दुःख गरेर बिहानभरि लगाएर खाना तयार पारेर थालमा पस्किएर बोलाएको छ, छोराछोरी आएर अनेक खोट लगाउने ! हात हुँदाहुँदै चम्चा चाहिने ! खाना मुस्किलले १० गाँस पनि खानु छैन । दिउँसो खाजा खाने बेलामा भने प्लेटका प्लेट चाउमिन, प्लेटका प्लेट मम, प्लेटका प्लेट चाट, बर्गर ! के–के छन्, भएजति सबै हसुर्न पर्ने ।

होटेलमा कस्तो मान्छेले पकाएको छ, के–के हालेर पकाएको छ, कुन भावले पकाएको छ, त्यसको कुनै चासो छैन । बाहिरको कहाँको कहाँको मानिसले बनाएको मृतभोजनप्रति यति ठूलो सम्मान, तर घरमा प्रेम, स्नेह र अपार करूणाले आफ्नै आमाले बनाएको खानाको घोर अपमान ! खानाको ठाउँमा खाजा, खाजाको ठाउँमा खाना । मसला, नुन र कृत्रिम रङ्गरोगन हालेर तयार पारिएका जङ्कफुडप्रतिको आसक्ति ! त्यसैले, बुद्धि र संस्कार पनि सबै जङ्क हुँदै गएका छन् ।

अभिमानको कुरै नगरौँ । छोरो चाहिँलाई संसारकै सबैभन्दा राम्रो हिरो मै हुँ भन्ने लाग्छ भने छोरीलाई संसारकै सबैभन्दा राम्री मै हुँ भन्ने लाग्छ । बाबुआमाको काम, दुःख, सङ्घर्षको के मतलब ! बजारमा आएका अनेक खाले कपडा तिनलाई नै चाहिने ! मोटरबाइक र स्कुटर तिनलाई नै चाहिने, तर घरको दायित्व, कर्तव्य र जिम्मेवारीको कुनै मतलब छैन । यी प्रायः १५ देखि २५ वर्षभित्रका आजका छोराछोरीमा देखिने लक्षणहरु हुन् ।

छोराछोरीका यस्ता हर्कत देख्दा बाबुआमालाई ‘बेकार छोराछोरी जन्माएछु’ भन्ने सम्म लाग्छ । ‘बाबुआमाको मन छोराछोरीमाथि, छोराछोरीको मन ढुङ्गामाथि’ भन्ने आहान चरितार्थ भएको अनुभव हुन्छ । सारै दुःख लाग्छ, तर पनि यसलाई व्यहोर्नुको विकल्प छैन । हाम्रा छोराछोरीले हामीलाई सघाऊन्, सहयोग गरुन्, आफ्नो जिम्मेवारी सुन्दर तरिकाले निर्वाह गरुन् भन्ने हाम्रो चाहना अत्यन्त राम्रो हो । त्यसका लागि प्रयास पनि गर्नुपर्छ । तर, भनेजस्तो भएन भनेर दुःखी पनि हुनुहुँदैन, किनकि हामीले सोचेको जस्तो सधैँ नहुन पनि सक्छ ।

कतिपय अभिभावकको छोराछोरी ठूला भएपछि पनि तिनकै चिन्ता गरेर बसिरहने बानी हुन्छ, जुन ठीक होइन । तपाईंहाम्रो कर्तव्य भनेको कम्तीमा २० वर्षसम्म सकेको गर्ने, तिनको भलाइ र कल्याणका लागि मिहिनेत गर्ने हो । त्यसपछि ती आफैँ गर्ने भइसकेका हुन्छन् । २०–२२ वर्षपछि बाबुआमाले भनेको भन्दा आफूले भनेको कुरामा हिँड्ने तिनको चाहना हुन्छ । त्यस्तो अवस्थामा छोराछोरीलाई अनावश्यक अवरोध गर्ने, आफ्नो बाटो र सोचमा हिँडाउन खोज्ने, बिग्रन्छ वा केही हुन्छ कि भनेर चाहिनेभन्दा ज्यादा चिन्ता लिने गर्नु राम्रो होइन ।

तपाईंले आफ्नो तर्फबाट गर्ने दायित्व र जिम्मेवारी शतप्रतिशत निर्वाह गर्नुस्, त्यो पनि बढीमा २० वर्षसम्मका लागि । त्यसपछि चिन्तामुक्त हुनुस् । जति गर्नुभयो गर्नुभयो, अब त्यसको वास्ता नगर्नुस् । उनीहरुले कमाए, पढे, राम्रो उन्नति गर्दै गए धेरै राम्रो । त्यसका लागि बेलाबेलामा प्रेरणा पनि दिनुस् । परमात्मासित प्रार्थना पनि गर्नुस् । यदि त्यस्तो हुन सकेन भने पनि चिन्ता नगर्नुस्, किनकि छोराछोरी नै भए पनि हामीले भनेको तिनले जीवनभरि मान्नैपर्छ भन्ने छैन, मान्दा पनि मान्दैनन् । संसार यस्तै रहेछ भनेर चित्त बुझाउनुको विकल्प केही छैन ।

हामीले भनेको बालबालिकाले मान्ने अथवा पूर्ण आज्ञाकारी हुने ती साना हुँदा हो, विश्लेषण गर्ने क्षमताको विकास नुहँदाका दिनसम्म मात्रै हो । एकछिन नाइँ भने पनि कुनै न कुनै तरिकाले मान्छन्, तर उनीहरु ठूला भएपछि ती आफैँ सक्षम भएको महसुस गर्दछन् । हाम्रो खाँचो पनि तिनलाई पर्दैन ।

तपाईं बाबु अथवा आमा हुनुहुन्छ, त्यसैले धन्य हुनुहुन्छ, किनकि तपाईंले ठूलो तपस्या गर्नुभएको छ, जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुभएको छ । कति मानिस यो जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्ने भयले विवाह पनि गर्दैनन्, विवाह गरे पनि बच्चा नजन्माउने पश्चिमी संस्कार पूर्वतिर पनि सर्दै गएको छ । तर, तपाईंले हिम्मत हार्नुभएन, बालबालिका जन्माउनुभयो । अब सकेको गर्नुस्, तर आशा नगर्नुस् । ‘छोराछोरीले मेरो लागि के गर्लान् ?’ भन्दा पनि ‘छोराछोरीका लागि मैले के गर्ने होला ?’ भन्ने अभिभावक नै महान् हुन्छ ।

तपाईं अभिभावक बन्नुभएको छ, यसैले अनन्त बधाईका पात्र हुनुहुन्छ, तपाईंको तपस्या, त्याग र पुरूषार्थको जति प्रशंसा गरे पनि कम नै हुन्छ । दोस्रो कुरा, प्रत्येक अभिभावकले मनन गर्नुपर्ने के छ भने बालबालिकालाई हामीले गर्ने प्रेम निरपेक्ष हुनुपर्दछ, अर्थात् कुनै पनि आशा र अपेक्षाबिनाको । उनीहरुले हामीलाई भोलि हेरे, हाम्रो त्यागको सम्मान गरे भने राम्रै भयो, गरेनन् भने पनि केही हुँदैन, कम्तीमा हामीले त गरेका छौँ नि !

अधीर मानिसहरु कहाँ अभिभावक हुन सक्छन् । कति धैर्य चाहिन्छ, अभिभावक हुन । सहनशीलताबिना जतिखेर पनि दुःख दिने र चकचक गर्ने बालबालिकाको स्याहार गर्न कहाँ सकिन्छ र ? हाम्रो निरपेक्ष त्याग नै हाम्रो अभिभावकत्व हो । छोराछोरीलाई रेखदेख गर्दा उत्पन्न हुने समस्याको तुलना अन्य कुनै पनि समस्यासित गर्न सकिँदैन । ती समस्याहरुका बीचमा पनि प्रसन्न हुनु हामी अभिभावकहरुको मूल दायित्व हो, किनकि संसारका कुनै पनि काम समस्यारहित हुँदैनन् ।

सदा सकारात्मक हुनु, दण्ड र पुरस्कारको संस्कारलाई समान तरिकाले लागू गर्नु र सादा जीवन उच्च विचारको जीवनशैलीतर्फ छोराछोरीलाई प्रोत्साहित गर्नु अभिभावकको अहो दायित्व हो । बालबालिकालाई प्रेम गरौँ, माया र आसक्ति प्रकट नगरौँ । आसक्तिले दुःख हुन्छ । आसक्ति भनेको अपेक्षायुक्त माया, लगाव वा मोहको नाम हो ।

अन्तमा, छोराछोरीका लागि सकेको गर्दागर्दै पनि, श्रेष्ठ संस्कार दिँदादिँदै पनि, राम्रो विद्यालयमा पढाउँदापढाउँदै पनि, अत्यन्त सचेत र संवेदनशील भएर एउटा अभिभावकले निर्वाह गर्नुपर्ने जिम्मेवारी निर्वाह गर्दागर्दै पनि परिणाम हामीले आशा गरेजस्तो आएन अथवा छोराछोरी संस्कारी बन्न सकेनन् वा अन्य कुनै कुलतमा लागेका छन् भने पनि दुःखी हुनुपर्दैन । किन दुःखी हुनुपर्दैन भने बालबालिका हाम्रा कारणले मात्रै विकसित हुने होइनन्, हाम्रा कारणमात्रै तिनले सम्पूर्ण संस्कार पाउने होइनन् । अवश्य पनि धेरै कुरा घरबाटै सिक्छन्, घर नै संस्कार सिकाउने प्रमुख ठाउँ हो, तर सबै कुरा घरबाट मात्रै सिक्दैनन् भन्ने कुरा पनि त्यत्तिकै मह¤वपूर्ण छ ।

वरपर समाज छ, हाम्रा छोराछोरीका साथीहरु छन्, समयसितै बदलिँदो प्रविधि छ, नयाँ–नयाँ मान्यता र मूल्यहरु स्थापित हुँदैछन् । समाज रुपान्तरणको तीव्र प्रक्रियाबाट गुजँ्रदै छ । एउटा ठाउँको मान्छे, अर्को ठाउँमा पुगेर आफ्नो संस्कार साटासाट गर्ने समय छ । यस्तो अवस्थामा छोराछोरीले हाम्रा कुरा, हाम्रो दर्शन, संस्कार र जीवनशैलीअनुसार व्यवहार गर्छन् भन्ने हुँदैन । तर, उनीहरुभित्र भने घरमा हामीले लामो समयदेखि प्रदान गरेका वा उनीहरुले घरमा सिकेका संस्कार बलियो गरी स्थापित भएका हुन्छन् भन्ने पनि बिर्सनुहुँदैन ।

हाम्रा यी सबै जिम्मेवारी, कर्तव्य र तिनको परिणाम भगवान्लाई जिम्मा लगाउनु उत्तम हुन्छ । आखिर हामी पनि त आपैmँमा अज्ञानी नै त छौँ । कतिखेर रोग लाग्छ, कतिखेर के हुन्छ, त्यो हामी स्वयम्लाई थाहा हुँदैन । यसैले, कर्तव्य गरौँ, जिम्मेवारीमा कतै नचुकौँ, प्रत्येक कामलाई कर्मयोगका रुपमा सम्पन्न गरौँ । छोराछोरीप्रतिको दायित्वलाई निरपेक्ष तरिकाले सम्पादन गरौँ, त्यसको सम्पूर्ण परिणाम भगवान्मा छोडिदिऊँ । जे हुन्छ, उसकै इच्छाले हुन्छ । बस्, हामी असल अभिभावक बन्ने प्रयास गरौँ, जिम्मेवारी पूर्णनिष्ठाका साथ निर्वाह गरौँ । अन्तमा, पुनः तपाईंलाई विशेष धन्यवाद, विशेष आभार र विशेष कृतज्ञता किनकि अभिभावकको महान् भूमिका तपाईंले सहर्ष स्वीकार गर्नुभएको छ र देवतातुल्य सन्तानको सेवा गरिरहनुभएको छ । अस्तु ।

लेखक ठेगाना :acharyalb@gmail.com

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित समाचारहरू

भानु जयन्तीको अवसरमा चुँदी रम्घामा विशेष कार्यक्रम, भानु जन्मस्थलको विकासकोलागि पहल गर्ने सांसद न्यौपानेको प्रतिबद्धता

दमौली, असार २९ नेपाली साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २११ औँ जन्मजयन्तीको अवसरमा शनिबार देश तथा

आज भानु जयन्ती मनाईदै

दमौली, असार २९ नेपाली साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २११ औँ जन्मजयन्ती आज देश तथा विदेशका

देवघाट गाउँपालिका आफ्नै भवनमा सर्ने प्रक्रिया सुरु, सुभसाईत पारी रुद्राभिषेक र अग्निस्थापना

देवघाट, असार २७ देवघाट गाउँपालिका आफ्नै भवनमा सर्ने प्रक्रिया सुरु भएको छ । वडा नम्बर