देवघाट । जेठ २०
सरकारले कालिगण्डकी तिनाउ डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना खारेज गर्ने भएको छ । कालीगण्डकी नदीको अस्तित्व मासिने गरि निर्माण गर्न लागिएको उक्त कालिगण्डकी तिनाउ डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना सरकारले खारेज गर्ने भएको हो ।
कालीगण्डकी नदीको पानी रुपन्देही स्थित तिनाउ नदीमा पथान्तरण गरी बिजुली निकाल्न तथा सिंचाई गर्ने उद्देश्यले कालीगण्डकी तिनाउ डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजनाको खाका बनेको थियो । उक्त आयोजना सन्चालन भएमा नदी तटीय क्षेत्रका लुम्बनी प्रदेशका पाल्पा र गण्डकी प्रदेशका स्याङ्जा, तनहूँ र नवलपुर सम्मका १० वटा स्थानीय तहका नागरिक प्रत्यक्ष प्रभावित हुने भन्दै यो आयोजनाको चौतर्फी विरोध भएको थियो ।
उक्त परियोजना सन्चालनकोलागि बुटवलमा कार्यालय स्थापना गरिसकिएको थियो । कालीगण्डकीको पानी तिनाउ नदीमा खसालेर रूपन्देही र कपिलवस्तुका खेतमा सिँचाइ पु¥याउने तथा १२६ मेगावाट विद्युत निकाल्ने यो परियोजनाको लक्ष्य रहेको थियो ।
रुपन्देहीका बुटवल, भैरहवा, लुम्बिनीसहितका शहरहरुमा जनघनत्व बढ्दै जाँदा सुक्दै गएको तिनाउ नदीमा पानीको पुनःसञ्चितीकरणका लागि उपयुक्त विकल्पको रुपमा तिनाउ–कालीगण्डकी डाइभर्सनलाई हेरिएको थियो । यो परियोजना सम्पन्न भएपछि रुपन्देही र कपिलवस्तुमा सिँचाइको पर्याप्त व्यवस्था हुने र विद्युतको उत्पादनसमेत बढ्ने दावी विज्ञहरुले गर्दै आएका थिए ।
स्याङ्जाको गल्याङ नगरपालिका–१, मालुङ्गा र पाल्पाको रम्भा गाउँपालिका–३, पीपलडाँडा क्षेत्रमा ड्याम बनाएर २७ किलोमिटर लामो सुरूङमार्फत पाल्पाको तिनाउ स्थित दोभानमा पानी खसालिने आयोजनाको लक्ष्य रहेको थियो । २७ किलोमिटर सुरूङमार्फत दोभानमा १ सय मेगावाट विद्युत उत्पादन गर्ने र दोभानमा विशाल जलाशय निर्माण गरेर केही भाग पानी तिनाउ नदीमा बगाइने र त्यहाँबाट बुटवलको बेलवाससम्म ७ किलोमिटर लामो सुरूङमार्फत अर्को विद्युत गृह निर्माण गरी २६ मेगावाट विद्युत उत्पादन गरिने आयोजनाको लक्ष्य रहेको थियो । त्यसरी बेलवास पुगेको पानीलाई नहर मार्फत कपिलवस्तु सम्म पु¥याएर सिंचाइका काममा प्रयोग गर्ने लक्ष्य रहेको थियो । यसो हुँदा रुपन्देही र कपिलवस्तुका एक लाख हेक्टर जमिनमा सिंचाइको सुविधा पुग्ने अपेक्षा थियो ।
प्राकृतिक रुपमा बगिरहेको नदी डाइभर्सन गर्दा त्यसले ठूलो वातावरणीय चुनौती ल्याउने भन्दै तल्लो तटीय क्षेत्रका स्थानीयले भने यो आयोजनाको विरोध गर्दै आएका थिए । भगवान श्रीकृष्णको गन्डस्थलबाट प्रभाहित भएको कालिगन्डकी विश्वकै शालीग्राम पाइने एक मात्र नदी भएको हुँदा उक्त नदी कुनै खोलामा लगेर मिसाई सिंचाईको लागि प्रयोग गर्न नहुने अभियन्ताहरुको भनाई छ । कालीगन्डकीलाई आफ्नै स्वरुपमा बहन दिनुपर्ने भन्दै उनीहरुले कालीगन्डकी डाईभर्सन योजना धर्म र संस्कृति मास्ने षड्यन्त्र स्वरुप आएको बताउँदै आएका थिए ।
